Phạm Duy, một thời người ta trả tác quyền không cần luật

Phạm Duy. Một người nghệ sĩ đúng nghĩa – đa đoan, tự do, ngang tàng, đầy mâu thuẫn và cũng đầy tài hoa.

Khoảng đầu năm 1951, ông trở về Hà Nội từ chiến khu. Cuộc sống chật vật, gia đình vừa gom lại, không ai nghĩ rằng âm nhạc có thể nuôi sống một con người.

Thế rồi, một hôm cha vợ ông mang đến một khoản tiền lớn. Phạm Duy ngạc nhiên.

“Bố lấy đâu ra tiền vậy?”

“Các hãng thâu thanh tìm con để trả tác quyền, không gặp được nên họ gửi lại cho bố.” Cha của Thái Thanh đáp.

Không hợp đồng. Không kiện tụng. Không cần điều luật nào đứng sau.

Chỉ có một thứ vô hình mà rất thật: lòng tự trọng nghề nghiệp.

Số tiền đó giúp ông sống đàng hoàng, vào Sài Gòn, mua một chiếc xe nhỏ. Trên chiếc Citroën ấy, có thể vào một chiều nắng, ông hát khe khẽ:

“Này cô em Bắc Kỳ nho nhỏ…”

Một câu hát tưởng như vu vơ – mà hóa ra chở cả một thời người ta sống đẹp hơn vì biết ngượng. Biết sai, biết đúng, biết giữ gìn ranh giới giữa mình và người khác – kể cả khi chưa có luật.

Tôi không viết bài này để phán xét hay than phiền. Tôi viết… vì nhớ.

Vì đôi khi, làm nghề lâu quá, người ta hay quên mất rằng:

Sáng tạo không phải là một đặc ân – nó là lao động. Là tâm huyết. Là phần người nhất trong con người.

Và điều xứng đáng nhất mà một xã hội có thể làm cho người sáng tạo, không phải là vinh danh – mà là không xâm phạm. Không lạm dụng. Không xem cái đẹp là thứ có thể dùng tùy tiện.

Viết ra những điều này – không phải để ai gật đầu.

Chỉ là… nếu có ai đó ngoài kia đang lặng lẽ viết, vẽ, hát, nghĩ, dựng, dệt – và đôi lúc thấy mỏi… thì bạn hãy nhớ:

Đã từng có một thời, người ta trả tác quyền chỉ vì thấy mình nên làm vậý. 

Và tôi tin: thời đó… chưa mất đâu. Nó vẫn sống trong những người làm nghề, sống tử tế – thậm chí khi chẳng ai nhìn thấy.

Cuộc tình ngỡ đã xa xưa đã xanh xao tự thuở nào ….